صفحه اصلی / اقتصادی / واکاوی سازوکار مالی ایران و عراق

واکاوی سازوکار مالی ایران و عراق

دانستنی آنلاین:پس از ماه‌ها مذاکره توافقی برای ایجاد یک سازوکار مالی جهت تسویه بدهی‌های ناشی از صادرات گاز و برق ایران به عراق حاصل شد که تجارت ایران را تحت نظارت آمریکا قرار می‌دهد.

به گزارش پایگاه خبری دانستنی آنلاین،پس از ماه‌ها مذاکره میان مقامات ایرانی و عراقی، توافقی برای ایجاد یک سازوکار مالی جهت تسویه بدهی‌های ناشی از صادرات گاز و برق ایران به عراق حاصل شد. اما این سازوکار با ایجاد محدودیت در روابط مالی ایران و عراق، تجارت ایران را تحت نظارت آمریکا قرار می‌دهد.

کشور عراق یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران است و مقصد صادراتی بزرگ ایران در زمینه انرژی (برق و گاز) و خدمات فنی مهندسی به شمار می‌رود. با این حال به دلیل مشکلات ناشی از تحریم‌های آمریکا، بانک‌های عراقی از همکاری با طرف‌های ایرانی سربازمی‌زنند و همین امر سبب شده است، بخش زیادی از مطالبات ارزی ایران از عراق قابل وصول نباشد. برای حل این مشکل، مذاکراتی در چند ماه گذشته میان طرف‌های ایرانی و عراقی و آمریکایی صورت گرفت که نتیجه آن ایجاد یک سازوکار مالی میان ایران و عراق بود. اما سوال مهم این است که آیا این مکانیزم مالی می‌تواند مبادلات ارزی میان ایران و عراق را تسهیل کرده و در شرایط تحریمی، راهِ تنفسی برای اقتصاد ایران باشد؟
به گفته یکی از مقامات ارشد دولت عراق، نحوه فعالیت این سازوکار مالی به این صورت است که دولت عراق به میزان بدهی‌های ناشی از واردات گاز و برق از ایران، در بانک تجارت عراق (TBI) یک حساب دیناری باز می‌کند و ایران بدون آن که اجازه برداشت پول از این حساب را داشته باشد، تنها می‌تواند از این حساب برای خرید کالاهای غیر تحریمی آمریکا از خارج از عراق استفاده کند.
در نگاه نخست شاید چنین به نظر برسد که ایجاد چنین سازوکار مالی موفقیتی در زمینه دیپلماسی اقتصادی برای کشور است. اما تحلیل دقیق‌تر نشان می‌دهد این موضوع در بلندمدت می‌تواند آثار زیان‌باری در روابط اقتصادی ایران و عراق به جای بگذارد.
مهدی مظهر، کارشناس اقتصاد سیاسی با تاکید بر اینکه این سازوکار، اثرات منفی بر روابط اقتصادی ایران و عراق دارد، پذیرش این سازوکار را تن دادن به تحریم های آمریکا توصیف می کند.
پذیرش سازوکار مزبور، تن دادن به تحریم‌های آمریکاست؟
به گفته سه مقام ارشد عراقی، ایران حق برداشت پول از این حساب را نداشته و تنها می‌تواند از این پول برای خرید کالاهای بشردوستانه (غذا، دارو و تجهیزات پزشکی) استفاده کند. این بدین معناست که عملاً درآمدهای حاصل از صادرات ایران به عراق تنها در چارچوب تحریم‌های آمریکا قابل هزینه شدن است. در شرایطی که ایران نیاز دارد با ایجاد برخی سازوکارهای مالی، تحریم‌های آمریکا را دور بزند، تن دادن به این سازوکار در واقع پذیرفتن نظام تحریمی آمریکاست.
بانک تجارت عراق، آمریکایی‌ترین بانک عراق!
دومین نقد مهمی که به این سازوکار مطرح می شود نقش آمریکا در این بانک است؛ اگرچه بانکی که حساب دیناری در آن افتتاح می شود، بانک تجارت عراق است.
مهدی ازرقی، پژوهشگر اقتصادی می‌گوید: بانک جی‌پی مورگان آمریکا موسس این بانک در عراق بوده و هم اکنون نظارت و اشراف کاملی بر تعاملات این بانک عراقی دارد. روشن است که نظارت بر نحوه پرداخت مطالبات ایران از سوی بانک تجارت عراق نیز تحت کنترل و تصمیم‌گیری آمریکا قرار خواهد گرفت و حتی در خصوص تأمین کالاهای بشردوستانه نیز محدودیت زیادی را اعمال خواهند کرد.
« ضمن اینکه این بانک نخستین بانک عراقی است که در بدو شروع رفت و آمدهای اقتصادی میان عراق و عربستان، اقدام به افتتاح شعبه در عربستان کرده و مقدمات تسهیل تعاملات بانکی و اقتصادی میان دو کشور را فراهم آورده است.»
در عین حال مهدی مظهر نیز معتقد است: آمریکا می‌تواند از این اهرم فشار استفاده کرده و این بانک را مجبور کند همسو با سیاست‌های آمریکا رفتار کند. این یعنی افزایش سلطه و نفوذ اطلاعاتی آمریکا بر تجارت ایران و عراق. آمریکا که از هیچ تلاشی برای دسترسی به اطلاعات بازیگران اقتصاد ایران دریغ نکرده، این بار نیز تلاش می‌کند از طریق سازوکار مزبور به این اطلاعات دست پیدا کند.
تحلیگران معتقدند ایران می‌توانست این سازوکار مالی را از طریق یکی از شعب بانک‌های ایرانی در عراق یا بانک تحریم‌شده‌ عراق ایجاد کند تا امکان افشای اطلاعات کمتر شده و اثربخشی فشارهای تحریمی کمتر شود.
اینستکس دیگری در راه است؟
در این میان کارشناسان بر این باورند که هر چند طراحی این ساز و کار تحت نظر و توافق طرف‌های آمریکایی صورت گرفته، اما به نظر می‌رسد دولت ایران بر اساس فرض کارآمد بودن سازوکار ویژه مالی اروپا (اینستکس) در تلاش برای راه‌اندازی کانال‌های مشابه با سایر کشورها است.
به عنوان نمونه حمید بعیدی نژاد، سفیر ایران در انگلیس در توئیتی نوشته است که «کشورمان با دیگر کشورها از جمله ترکیه، عراق، روسیه، چین، هند، سوئیس و دیگران برای راه‌اندازی ساز و کارهای مشابه اینستکس جهت توسعه روابط اقتصادی دوجانبه توافقات مهمی را به اجرا می‌گذارد». همچنین وزیر امور خارجه نیز در حاشیه سفر فروردین ماه خود به ترکیه از تلاش برای برقراری سازوکار مشابه اینستکس با سایر کشورها خبر داده بود.
ازرقی می‌گوید: به نظر می‌رسد دولت بدون توجه به مخاطرات و تهدیدات این سازوکار به توافق با دولت عراق دست یافته و شرایط را برای تجارت میان دو کشور سخت‌تر از گذشته کرده است. چراکه پیش از این ایران طلب خود را با اندکی تأخیر اما به روش‌های مورد نظر و تحت اختیار خود دریافت می‎کرده و نظارتی نیز از سوی آمریکایی‌ها صورت نمی‌گرفت؛ در حالیکه این توافق ظاهرا با هدف تسهیل مراودات میان دو کشور تهیه شده، اما در عمل منجر به محدود و کانالیزه شدن حجم قابل توجهی از تعاملات اقتصادی میان ایران و عراق خواهد شد.
کاهش صادرات انرژی در اثر محدود شدن واردات عراق
بخش انرژی عراق وابستگی زیادی به واردات برق و گاز از ایران دارد و همین امر سبب می‌شود دولت عراق حاضر به همراهی با تحریم‌های آمریکا در حوزه انرژی و نفت نباشد. عراق برای جبران کمبود انرژی در این کشور حدود ۱۴۰۰ مگاوات برق و ۲۸ میلیون متر مکعب گاز از ایران وارد می‌کند که این مقدار، در مجموع یک‌سوم ظرفیت تأمین برق این کشور است. بی‌جهت نیست که آمریکا در ۲۵ خرداد ۹۸ برای سومین بار معافیت ۹۰ روزه به عراق را برای واردات انرژی از ایران تمدید کرد. در چنین شرایطی، آمریکا تلاش می‌کند برای افزایش فشار به ایران، وابستگی بخش انرژی عراق را به ایران کاهش دهد. در صورت کانالیزه شدن تجارت ایران با عراق از طریق سازوکار مزبور، واردات کالا از این طریق تنها محدود به کالاهای غیر تحریمی آمریکا خواهد شد.
مظهر می‌گوید: در این صورت اگر ایران بخواهد به همان میزان گذشته برق و گاز به عراق صادر کند، عملاً بخشی از پولِ آن در این حساب انباشته خواهد شد و اگر بخواهد صادرات گاز و برق خود را به عراق کاهش دهد، بازار انرژی عراق را در بلند مدت از دست خواهد داد و عراق به دنبال جایگزین‌های دیگری برای تأمین انرژی خود خواهد رفت. این موضوع در تناقض آشکار با سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی است. در قسمت اول بندِ ۱۲ سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در راستای افزایش قدرت مقاومت و کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد، بر توسعه پیوندهای راهبردی و گسترش همکاری و مشارکت با کشورهای منطقه و جهان به ویژه همسایگان تأکید شده است.

بر این اساس لازم است دولتمردان کشور با اتخاذ یک رویکرد راهبردی به روابط اقتصادی ایران با همسایگان خود، در توافقِ انجام شده تجدید نظر کنند و اجازه ندهند روابط اقتصادی ایران و عراق زیر چتر اطلاعاتی آمریکا رفته و محدودیت‌های تحریمی آمریکا بر آن اعمال شود.

این مطالب را نیز ببینید!

داخلی‌سازی ابزار مخصوص هایما، دانگ‌فنگ، سوزوکی و ۲۰۰۸

مدیرعامل ایساکو از داخلی‌سازی ابزار مخصوص تعمیرات خودروهای هایما، دانگ‌فنگ، سوزوکی و پژو ۲۰۰۸ خبر داد. رضا حسینی در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: از سال ۱۳۹۷ با اتفاقاتی که برای صنعت خودرو افتاد، در حوزه‌ تامین نیازمندی‌های خارجی کارگروهی تشکیل دادیم که به طور موازی راهکارهای جایگزین برای تامین نیازها را در دستور کار قرار دهد، زیرا به دلیل محدودیت‌های ارزی که وجود داشت و پیچیدگی که در کارها ایجاد شده بود، فرآیند تامین نیازمندی‌ها طولانی می‌شد. مدیرعامل شرکت خدمات پس از فروش ایران خودرو با بیان اینکه در بحث خودروهای جدیدالورود همچون هایما و دانگ‌فنگ، استخراج اقلامی که در خدمات پس از فروش بیشترین گردش را دارند، آغاز شده است، گفت: در خودروی دانگ‌فنگ تقریبا ۱۷۶ قطعه و در خودروی هایما ۲۶۰ قطعه در دو کلاس S۵ و S۷، شناسایی شده و داخلی‌سازی آنها در دستور کار قرار گرفته است؛ در بحث امکان داخلی‌سازی و توجیه‌پذیری اقتصادی این تعداد قطعات، با شرکت ساپکو (شرکت طراحی، مهندسی و تامین قطعات ایران‌خودرو) بررسی‌ها انجام شده تا متوجه شویم توسط کدام سازندگان می‌توان این قطعات را داخلی‌سازی کرد. تا سال آینده ۲۸ قطعه هایما و دانگ‌فنگ به تولید انبوه خواهد رسید وی افزود: در هایما S۷ و S۵ از ۲۶۰ قطعه شناسایی شده، ۷۰ قطعه بررسی داخلی‌سازی آن انجام و به ساپکو نیز اعلام شده است. از ۱۷۶ قطعه دانگ‌فنگ نیز حدود ۱۰۰ قلم بررسی داخلی‌سازی و برآورد سه ساله نیاز آن انجام شده است. قیمت داخلی‌سازی آن را هم برآورد کرده‌ایم و به این نتیجه رسیده‌ایم که چگونه می‌توانیم این قطعات را داخلی‌سازی کرده و دیگر به‌جای آنکه از دانگ‌فنگ خریداری کنیم، در داخل تولید آن انجام ‌شود. مدیرعامل ایساکو اعلام کرد: طبق برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته در سال جاری ۲۲ قطعه داخلی‌سازی شده به دست ما خواهد رسید و در سال ۹۹ نیز ۱۶ قطعه دیگر تولید خواهد شد، که در مجموع ۳۸ قطعه در حوزه دانگ‌فنگ و هایما به تولید انبوه می‌رسد که باعث ۲۶ میلیارد تومان صرفه‌جویی بعد از سه سال خواهد شد. در صرفه‌جویی ارزی نیز درحدود ۳۹ میلیون یوان باعث جلوگیری از خروج ارز از کشور خواهد شد. این موضوع با همکاری تنگاتنگ با ساپکو انجام شده است. این مقام مسئول تاکید کرد: این قطعات تنها در حوزه after market ( خدمات پس از فروش) است و اقلام پرمصرفی است که در حوزه after market به آن‌ها نیاز بسیاری داریم و در حوزه خط تولید نیست. البته ایران‌خودرو و ساپکو نیز در حوزه داخلی‌سازی قطعات، سه فاز تعریف کرده‌اند که در حدود ۲۵۶ میلیون یورو صرفه‌جویی ارزی خواهد داشت. در این زمینه پیش‌بینی ساپکو این است که تا پایان سال، حدود ۱۰۰ میلیون یورو داخلی‌سازی قطعات محقق خواهد شد.این قطعات شامل قطعاتی همچون دیسک ترمز، سپرها و ضربه‌گیرهای درب موتور، فیلترها، کمک فنر، لنت ترمزهای دیسکی و... اقلامی هستند که بسیار پرمصرف بوده و ما توجیه بسیار خوبی داریم که این‌ها را داخلی‌سازی کنیم. داخلی‌سازی ۴۵ هزار ابزار مخصوص وی افزود: یکی دیگری از موضوعاتی که ما با آن درگیر بودیم این است که هرچه تیراژ تولید این خودروها بیشتر می‌شود، باید شبکه‌های نمایندگی خود را متناسب با آن توسعه دهیم. در ۳۴۵ شهر حدود ۷۶۰ نمایندگی داریم که لازم است هرچه تعداد خودروها بیشتر می‌شود، آماده‌سازی صورت گیرد تا بتوانند خدمات هایما و دانگ‌فنگ هم به مشتریان ارائه دهند؛ که در این رابطه در خودروهای سوزوکی، پژو ۲۰۰۸، هایما و دانگ‌فنگ که توسعه خدمت‌رسانی را دارند، حدودا به ۴۵ هزار ابزار مخصوص نیاز داشته‌ایم. حسینی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه این ابزارهای خاص را باید از خود نمایندگی‌ها تهیه کرد، از این شرکت‌ها آمار گرفته و برآورد کردیم که با توجه به توانایی‌هایی که در داخل وجود دارد؛ بررسی کنیم داخلی‌سازی این قطعات شدنی هست یا خیر؟ در این رابطه تیمی تشکیل شد که با استفاده از نمونه‌های این اقلام، نقشه‌های فنی تهیه شد و نمونه‌ها را برای داخلی‌سازی بررسی کردیم. مدیرعامل ایساکو یادآور شد: با تجربه‌های قبلی که از شرکت ایران‌خودرو دیزل داشته‌ایم و می‌دانیم که ابزارسازی‌های بسیار قوی دارند، مذاکراتی با این شرکت انجام شد که با توجه به درآمدزایی و اشتغال‌زایی که برای ایران‌خودرو دیزل داشت، مورد استقبال آن‌ها نیز قرار گرفت. با توجه به دانش و توان تخصصی بسیار بالایی که در این حوزه داشتند، وارد شده و طی پنج ماه توانستیم این ۴۵ هزار ابزار مخصوص را در داخل تولید کنیم. قطعات داخلی‌سازی شده هم‌رده و حتی باکیفیت‌تر از نمونه خارجی وی ادامه داد: در این رابطه ابتدا نمونه‌سازی صورت گرفت، سپس نمونه‌ها در شبکه مورد تست قرار گرفت. بعد از آنکه در هایما و دانگ‌فنگ موفقیت حاصل شد، تصمیم گرفتیم برای سوزوکی و ۲۰۰۸ هم داخلی‌سازی‌ها را تعمیم دهیم. در فرآیند انجام شده به لحاظ زمانی حدود ۳۰ درصد کاهش زمان نسبت به واردات داشته‌ایم. سفارش که انجام می‌شد تا تولید صورت می‌گرفت، حمل‌ونقل انجام می‌شد و با توجه به وضعیت ارز و غیره تا از گمرک ترخیص شود، حدود ۹ ماه تا ۱۱ ماه زمان‌ می‌برد؛ اما با داخلی‌سازی توانسته‌ایم این فرآیند را به پنج ماه کاهش دهیم و در این مدت اهداف را محقق کنیم. این مقام مسئول افزود: علاوه بر کاهش بعد زمانی، به لحاظ مالی نیز ۱۳ میلیارد تومان کاهش هزینه ریالی داشته‌ایم. از نظر ارزی نیز در حدود پنج میلیون و ۵۰۰ هزار یوآن برای خرید از چین، حدود ۳۸۵ هزار دلار برای خرید ابزار سوزوکی و ۹۴ هزار یورو برای خرید از فرانسه صرفه‌جویی ارزی کرده‌ایم. این نتایج در فرآیند طراحی، نقشه‌کشی و تولید دانش‌فنی این دوره حاصل شده است و در دفعات بعدی تولید این ابزارها، بیش از این‌ها با هزینه کمتر کار خواهیم کرد؛ ضمن اینکه کیفیت این ابزار تولید داخل نه‌تنها از نمونه‌های خارجی آن کم ندارد، بلکه بالاتر هم هست. نقطه اتکای داخلی‌سازی‌ها، ورود به حوزه صادرات آن‌ها حسینی با بیان اینکه مذاکراتی با شرکت هایما که در دنیا توسعه network تعمیراتی می‌دهد، انجام شده و به آن‌ها اعلام کرده‌ایم که ابزارآلات مخصوص آن‌ها را تامین کنیم؛ اظهار کرد: هرچند که ابتدا باور نمی‌کردند ما توانسته باشیم ابزار مخصوص آنها را داخلی‌سازی کنیم، اما بعد از بازدید نمونه‌ها از پیشنهاد همکاری ما استقبال کردند. درواقع نقطه قابل اتکا این داخلی‌سازی‌ها، ورود به بحث صادرات است. به عبارتی پتانسیلی در داخل کشف شده است که با استفاده از توانایی و تجربیات داخل، ابزارهای مخصوص (special tools) که به عنوان دانش‌فنی در اختیار خود شرکت‌ها بوده و به قیمت‌های گزاف به شرکای تجاری خود می‌فروشند، می‌توانیم در داخل تولید کرده و تا مرحله‌ای پیش رویم که صادرات نیز داشته باشیم. مدیرعامل ایساکو تاکید کرد: در حوزه خودکفایی و حمایت از روند تولید داخل در قطعات پرمصرف آنچه که اشاره شد، تازه شروع کار ما بوده و مسلما با این تعداد جلو می‌رویم و قطعا این حرکت به یک چرخه تبدیل خواهد شد و ادامه‌دار خواهد بود. امیدواریم توانمندی‌ها و خودباوری‌هایی که در مجموعه ایران‌خودرو شکل می‌گیرد، بتوانیم به عنوان الگو به جامعه معرفی کنیم تا بتوانیم در راستای فرمایشات مقام معظم رهبری در این شرایطی که هستیم، علاوه‌ براین که از پتانسیل داخلی استفاده می‌کنیم، از دانش و تجربه و دانش نیروی داخلی و جوان خود بهره گیریم و بتوانیم در حوزه بازارهای خارجی و صادراتی توانمند ظاهر شویم. انتهای پیام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *